Limburgliefde #6: Limburgse scheldwoorden

| 16 reacties

Op deze aflevering van Limburgliefde verheugde een deel van jullie zich al tijden. Ik ga niet alleen jullie scheldwoordenvocabulaire uitbreiden met een aantal pareltjes uit het Limburgs, maar ga ook wat dieper in op schelden in het Limburgs als fenomeen. Want in elk geval voor mijn gevoel is het een wereld van verschil of ik een van deze Limburgse scheldwoorden gebruik, of “gewoon” een Nederlands, eventueel met Limburgse tongval. Ik heb wel eens eerder gezegd dat ik me mondeling nét iets beter uit kan drukken in het Limburgs dan in het Nederlands, omdat het dichter bij mijn gevoel ligt. Je zou zeggen dat het dan ook logisch is dat ik mijn woede of irritatie ook in het Limburgs uit, maar dat ligt toch even anders…

Schelden in het Limburgs

Als ik echt boos ben en begin te schelden, dan doe ik dat doorgaans met Nederlandse woorden en een Limburgs accent. Het Limburgs is aardig wat mooie scheldwoorden rijk, maar de meeste beledigingen zijn toch redelijk vriendelijk. Ik zeg ze meestal met een glimlach, of op z’n minst een beetje leedvermaak. Ik weet niet zeker wat Sapir en Whorf ervan zouden zeggen, maar misschien past dat ook wel bij onze Limburgse aard. Niet snel écht je boosheid laten merken, een halfslachtige belediging erin gooien, en ondertussen gniffelen of je zitten ergeren. Dan is het ook niet gek dat je de meeste van de scheldwoorden die ik hieronder ga noemen ook liefdevol kunt gebruiken, zonder hard feelings. Maar in de laatste alinea gooi ik er nog wat stevig werk in, hoor. Woorden die je echt op eigen risico moet gebruiken binnen onze provinciegrenzen 😉

Bluts

Waar bluts in het Nederlands een deukje is, gebruiken we het in Limburg vooral om iemand (meestal een vrouw of kind) aan te duiden die wat sukkelig en/of naïef is. Un gooj bluts, voor zo’n schatje dat zich elke keer laat misleiden of belazeren. Of als uitroep als iemand iets doms doet. Je kunt niet echt boos worden, want diegene kan er zelf vaak weinig aan doen. Het is meer medelijden dat je uitdrukt met bluts, in combinatie met hoofdschuddend toekijken.

Sies

Sies is een behoorlijk verwarrend woord in Limburg, want waar het op de ene plek iets als ‘schat(je)’ betekent, is het in andere regio’s alleen of ook een scheldwoord. Wel weer een zachtaardige. De betekenis komt het dichtst in de buurt bij ‘sul’ of ‘gek’. Ik gebruik het zelf vaak in combinatie met het Limburgse woord voor ‘onnozel’. Neuzele sies!, roep ik dan. Voor iemand die een stom plan uit, of die al iets heeft gedaan waar ik het absoluut niet mee eens ben.

Subbedeies

Dit is echt een van mijn favoriete Limburgse woorden. Het betekent zoiets als ‘sul’ (ja, alweer, maar zoals ik al zei: wij schelden redelijk zachtaardig over het algemeen), maar subbedeies geeft het veel meer gevoelswaarde. Zeg het maar eens hardop en voel het door je mond gaan. Vier lettergrepen, zodat je de traagheid van een echte subbedeies ook lekker voelt. In het subbedeiïstische ritme (dat woord heb ik net zelf geïmproviseerd, trouwens, maar ik overweeg hem erin te houden) kom je ermee. Een subbedeies is namelijk per definitie traag, op z’n minst mentaal gezien. Zo’n kort, puntig woord als sul dekt echt helemaal de lading niet. Gelukkig hebben wij een mooi alternatief.

18+ vloeken in het Limburgs

Ik had het jullie beloofd: ook nog iets serieus om mee te schelden. Want alles leuk en aardig met die nuances, het relativeren en de zachtaardigheid: als je een Limburger echt boos maakt, ben je nog niet jarig. Als je iemand een complete idioot vindt, dan kun je hem (bij vrouwen slaat dit namelijk nergens op) het beste sjaele wiekser noemen. Het is een van de favorieten van Elise, en het betekent letterlijk ‘schele rukker’. Als ik me niet vergis, hebben we deze kreet te danken aan de Janse Bagge Bend, een groep die hun grootste hits scoorde in de jaren ’80 en tegenwoordig nog maar sporadisch optreedt. Toch een mooi stukje cultureel erfgoed hebben ze met deze uitdrukking achtergelaten. De toepasmogelijkheden zijn heerlijk uitgebreid. Politici met rare ideeën, mensen waarvan je je afvraagt waarom ze mogen deelnemen aan het verkeer: allemaal potentiële sjaele wieksers.

Weet je nog mooie oud-Limburgsche scheldwoorden die ik niet genoemd heb? Deel ze hieronder!

16 reacties

  1. Ha, mooi onderwerp. Ik moet wel terug naar mijn jeugd, want sinds mijn achttiende, en dat is al even geleden, heb ik niet zo veel Limburgse scheldwoorden meer gehoord. Het volgende stamt dus van het schoolplein en uit het gezin:
    * ene sjaele bier: dat was een heftige. Letterlijke ‘schele beer’, in de zin van mannelijk varken. Alleen wist ik indertijd niet wat ‘bier’ betekende!
    * ene kuusj: een varken.
    * een nötte prie: nöt is ‘vies’, prie weet ik eigenlijk niet. ‘Lichaam’, waarschijnlijk, want kavoek in de prie betekent ‘pit in zijn donder’ en stief in de prie ‘stijf in het lijf’. Prie was breed inzetbaar. Een jatsprie was iemand die altijd van huis was – ook wel straotesjeep (stratenschip) genoemd. Ik heb het idee dat prie vooral over vrouwen en meisjes werd gezegd – omdat prie een vrouwelijk woord is?
    * ene ónnöt: een viezerik.
    * een sjinaos: een ‘scheldwoord’ dat mijn moeder vooral liefkozend gebruikte, dus wat het precies betekent weet ik niet eens. Ik vermoed dat het een ‘schend-aas’ is, dus dat klinkt toch wel venijnig. Maar ja, scheldwoorden worden wel vaker geleidelijk milder van betekenis. Denk aan schelm en deugniet.
    * ene ónterik: iemand die niet deugt, maar op een serieuze toon heb ik het nooit horen gebruiken, geloof ik.
    * vaal: werd ongeveer net zoals sjael gebruikt. Vale bier, vaal prie en zo.

    Een blötsj (jouw bluts) was bij ons trouwens puur positief: een lieve, behulpzame vrouw. Wiekser ken ik alleen uit het Duits; wij gebruiken ‘wikse’ nog in de oorspronkelijke (?) betekenis van ‘schoenen poetsen’; wiks’ is boenwas. ‘Wieckse witte’ moet jou dan wel raar in de oren klinken!
    Als me nog meer te binnen schiet, voeg ik het wel toe.
    Gaston postte onlangs…Pas op, schrijver, gevaar! Je betreedt een mijnenveld!My Profile

    • Hm, ik dacht bij nöt aan boos/kwaad in die context. Hetzelfde als nut, waarover ik ook een blogje heb geschreven. En prie is gewoon ‘kont’, toch? Wij praten ook wel eens over ‘un dieke prie’. Verrekkeling vind ik trouwens ook een mooie. Minder zachtaardig ook. Etymologisch gezien ook weer mooi met ‘vreklap’.

      • O jee, wat een grote verschillen. Bij ons betekent nöt echt standaard ‘vies’. Je kunt ook nötte sjoon/sjeun hebben (vieze schoenen) of nötte henj. (In mijn dialect spreek je dat ook echt een beetje anders uit dan nut(tig). De klank is iets opener; hetzelfde verschil als tussen löss en lus.)
        Verrèkkeling hoort voor mijn gevoel thuis in een categorie met verrekken en iemand laten verrekken, al weet ik niet precies hoe dat dan zit. Ene vrechlap (= jouw vreklap?) is voor mij een ‘vrech’ iemand, hetzelfde woord als het Duitse frech oftewel brutaal.
        En prie is bij ons zeker niet kont (daar zeggen we vot tegen). Ik kom hier (http://goo.gl/hRPCLn) tegen dat prie, of althans het Nederlandse prij, ‘kreng’ betekent en verwant is met ‘prooi’.
        Ach ja, we komen niet uit hetzelfde dorp hè. Mijn schoolplein was in Margraten, mijn moeder spreekt Maaskants (Berg aan de Maas), mijn vader spraak een soort van Valkenburgs.
        Gaston postte onlangs…Pas op, schrijver, gevaar! Je betreedt een mijnenveld!My Profile

        • Klopt inderdaad nu je het zegt, ik heb nöt als vies al eerder gehoord over Zuid-Limburgs. Vreklap/vrechlap zijn inderdaad hetzelfde, maar dat zou zomaar wel ergens verwant kunnen zijn, toch?

          En prie, vot of batse: die gebruik ik allemaal voor kont/billen 😉 Misschien een mooi onderwerp voor een volgende keer!

  2. Ik ken uiteraard geen mooie oud-Limburgse scheldwoorden, maar ik vind bluts en sjaele wiekser wel héél erg leuk klinken, haha. Ik word alleen vast een beetje gek aangekeken als ik die woorden ga gebruiken, maar misschien is dat juist wel leuk. 😉 Wel apart dat jijzelf niet automatisch in het Limburgs scheldt!
    Maaike postte onlangs…5 random lifehacks/tips die het leven net wat beter makenMy Profile

  3. Er zijn er me nog een paar te binnen geschoten:
    * ene verrèkkeling: een klootzak, een eikel. Een schoolpleinwoord, en menens.
    * ene batteraaf: een woord van vaderskant dat deugniet betekent (mijn moeder zou daugeneet zeggen), of schuinsmarcheerder. Maar die laatste lading wordt misschien beter gedekt door sjerpe hèngs.
    * sjoew, met een lange oe, is weer een bijvoeglijk naamwoord dat zo iets als slecht betekent. Sjoew waer is gewoon slecht weer, maar ene sjoewe, dat wilde je niet zijn: een slechterik, iemand waar je voor op moest passen.
    * ene vervaellap: vervelend iemand, naarling.
    Gaston postte onlangs…Pas op, schrijver, gevaar! Je betreedt een mijnenveld!My Profile

  4. Whaha super grappig dit Audrey. Ik kende ze niet allemaal btw.. :O

    Sjaele wiekser is volgens mij wel de meest bekende. Vergis ik me nu, of worden er in het Limburgs ook heel veel variaties met het woord ‘hoor’ gebruikt? Auw hoor, nutte hoor e.d.

    Het grofste wat ik me zo even kan bedenken in het Limburgs is toch echt iets als ‘Auw tang’… Niet aan te raden aan de hollanders btw :p
    Falco Renierkens postte onlangs…Sinterklaassnoep, kan dat al?My Profile

  5. Gompie, ik ben toch beter ingeburgerd dan ik dacht… Met uitzondering van de subbedinges zijn de woorden mij bekent en ik gebruik ze zelfs wel eens… zo af en toe…
    Rianne postte onlangs…Toet’s Tijdmachine (7): De baard van ToetMy Profile

  6. Wat heb je toch veel woorden in het Limburgs dat wist ik niet

  7. Belgisch Limburg (zuid oosten) hier.
    Nötte prie is hier onnöttige prei of vies prei, maar ook gewoon onnöttighèds. Dit zijn echter zware verwijten. Gewoon dögenie (deugniet) is iets wat ook plagerig wordt gezegd. Subbedeies gebruiken we ook vaak.

    Andere scheldwoorden die we gebruiken:
    Basklas/Kras: zoiets als in het Nederlands ‘tokkie’.
    Halketie: een prutser die desondanks denkt dat hij het wel goed doet
    Klatter/Trabbatklatter: een slet / stoephoer
    Treinteler: tegen iemand die traag is
    Doag-huije-doag-meurege: letterlijk dag-vandaag-dag-morgen, een lui persoon.
    Piroe/Terwjas: averechts persoon
    Piemel: nietsnut
    Hoamel: een lomp persoon
    Dempedige: vol van zichzelf / narcist.

    Er zijn er nog wel die me pas te binnen schieten wanneer ik me opwind

    • Wat leuk dat je reageert, en dan nog wel met zo’n uitgebreide lijst. Ik zit me nu wel heel hard af te vragen of jullie in België piemel dan niet kennen als synoniem voor het mannelijk geslachtsdeel? 😉

  8. Leuk om te lezen! Was aan het googlen op Limburgse scheldwoorden en kwam hier bij uit. Ik heb een kleine fascinatie voor (oude) Limburgse scheldwoordjes.

    Hier is mijn bijdrage vanuit Midden-Limburg (Herkenbosch). Geen idee of ik ze allemaal goed schrijf en of ik exact de juiste betekenis heb.

    -Sjalevaeger: beetje gelijk aan pierewaaier alleen dan meer met een boefjes gehalte.

    -Nutterd: dit zei m’n moeder altijd als ik iets stouts had gedaan (als ik iets heel ergs had gedaan zei ze “Busse noe helemoal van de ratte besjnuffeld!?!”)

    -Bolsjewiek: zo werd vaak een gek iemand genoemd (in de tweede wereld oorlog zaten hier in de buurt de Bolsjewieken/Russen).

    -Tooter Koe: een vrouw met flink overgewicht.

    Dit is niet echt een scheldwoord, maar vind hem wel altijd erg grappig om te horen: “Ich mot zeike wie ein carrouselle wief”. Dat zegt iemand die heel erg naar de wc moet.

  9. bij oud-Limburge scheldwoorden denk ik al snel aan ‘erpelshuur’ (letterlijk: aardappelzak).
    Ik heb het mijn vader eigenlijk alleen maar met een figuurlijke knipoog horen/zien gebruiken, maar vroeger was de lading schijnbaar iets heftiger.

  10. Wat betekent ouw hoer maneh
    Is dit ook een scheldwoord?

    • Dat betekent letterlijk ‘oude hoer, man’, maar daar kun je natuurlijk niet zo veel mee 😉 Het is meer een vloek dan een scheldwoord. Je gebruikt het bijvoorbeeld zoals je in het Nederlands ‘Jezus Christus!’ oid zou gebruiken. ‘Mannuh’ is trouwens iets dat men in Limburg vaak ergens achter plakt.

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.


CommentLuv badge